TİCARİ KAZANCIN BASİT USULDE TESPİTİ

Ticari kazancın tespitinde 3 yöntem mevcuttur. Bunlar;

  • Kazancın bilanço esasına göre tespiti
  • Kazancın işletme hesabı esasına göre tespiti
  • Kazancın basit usulde tespiti

Bu üç yöntemde mükellefin sorumlulukları birbirinde farklıdır. Ayrıca her bir yöntemin mükellefe sağladığı vergisel avantajlar da bulunmaktadır.  Bu yazıda sadece basit usulde ticari kazancın tespitinden bahsedeceğim.

Ülkemizde 2018 yılı sonu itibariyle basit usul mükellef sayısı 774.681’dir. Bilindiği üzere 2014 yılından önce gerçek usulde defter tutan mükellefler asla basit usule geçiş yapamıyorlardı. 2014 yılından sonra gerçek usul vergi mükelleflerinin, basit usule geçişine belli koşullar altında imkan sağlandı. Bu yıldan sonra basit usul vergi mükellefi sayısında da ciddi bir artış gerçekleşti. Peki kazancı gerçek usulde (bilanço esası veya işletme hesabı esası) tespit edilen mükellefler neden basit usule geçmek ister?

Basit usulde ticari kazancın birçok yönden avantajları bulunmaktadır. Bunlardan başlıcaları;
  • Bildirim kolaylığı:01.2019 tarihi itibariyle 3 ayda bir gelir-gider, kar-zarar durumuna ilişkin beyanname düzenlenerek bildirim yapılır. Bu tarihten önce yılda bir gelir vergisi beyannamesi veriliyordu.
  • KDV mükellefiyeti: Basit usul vergi mükellefleri KDV mükellefi değildir. Dolayısıyla her ay düzenlenmesi gereken KDV beyannamesi açısından bir sorumlulukları yoktur.
  • Defter tutmak: Basit usul vergi mükelleflerinin defter tutma zorunlulukları yoktur. Ancak alış, satış, hasılat, gider evraklarını düzenlemek ve saklamak zorundadırlar. Defter tutma zorunlulukları kanunen olmadığı halde 01 Ocak 2019 tarihinden itibaren Defter Beyan Sistemi kapsamına alındılar. Dolayısıyla kanunen olmasa da, fiilen defter tutma zorunluluğu oluştu. Bunun için de isterseniz bir mali müşavirden destek alabilirsiniz. Ancak yaygın olarak bağlı olunan oda defter beyan kayıtlarınızı girerek beyannamenizi düzenliyor. Bu yöntemin mükellef açısından daha ekonomik olduğunu da belirtelim.
  • Kazanç indirimi: 2019 yılı için tespit edilen kazançtan 11.000 TL indirim uygulanır (Bu rakam 2018 yılı için 9.000 TL idi). Bu, kazancınızın 11.000 TL’lik kısmının vergi dışı tutulması anlamına geliyor ki, bu oldukça ciddi bir vergi avantajı doğuruyo.
  • İstedikleri zaman gerçek usule geçiş yapabilirler. Gerçek usulden, basit usule geçişte bir takım şartların oluşmuş olması gerekir (Bu konuya değineceğiz).
  • Gelir vergisi tevkifatı (kesintisi): Basit usul vergi mükellefleri gelir vergisi tevkifatı yapamazlar. Örneğin; işyeri kirası dolayısıyla tevkifatlı gider makbuzu düzenleyemezler. Yani muhtasar beyanname ile stopaj ödemesi çıkması söz konusu değildir. Dolayısıyla çalıştırdıkları personel için de vergi kesintisi yapamazlar. Bu durumda çalışan kişi vergi karnesi almaya mecburdur. Basit usul vergi mükellefi de yanında çalıştırdığı çalışanın vergi karnesindeki vergiyi ödemesini temin etmeye zorunludur.
  • Bir avantaj olarak sayılmalı mı emin değilim ama sabit kıymet satışında veya alışında noterden satış sözleşmesi yapılması yeterlidir. Faturaya düzenlenmesine gerek yoktur.
Basit usul vergi mükellefi olmanın bazı sakıncaları da mevcuttur. Bunlar;
  • Sabit kıymetler gider yazılamaz ve üzerlerinden amortisman hesaplanmaz.
  • KDV mükellefi olmadıkları için KDV’li fatura düzenleyemezler. Dolayısıyla KDV mükellefi işletmeler basit usul vergi mükelleflerden aldıkları mal veya hizmet bedelleri üzerinden KDV tutarını indirim konusu yapamazlar. Bu durum mal veya hizmet alışı yapan KDV mükellefi firmalar açısından sorun teşkil edebilir. Sırf bu sebepten basit usulden gerçek usul vergi mükellefiyetine geçiş yapanların olduğu biliniyor.

BASİT USUL VERGİ MÜKELLEFİ OLABİLMEK İÇİN GENEL ŞARTLAR

Genel şartlar basit usul vergi mükellefiyetinin tesisi açısından başlangıç şartları olarak değerlendirilebilir.

  • Kendi işinizde bilfiil çalışmaz veya bulunmak. Yanınızda birini çalıştırmanız, seyahate çıkmanız ya da hastalık, tutukluluk veya hükümlülük durumları bilfiil çalışma veya bulunma şartını bozmaz.
  • İşyeriniz kira ise büyükşehir belediye sınırları içinde, 2019 yılı için 9.000 TL, diğer yerlerde 2019 yılı için 6.000 TL’yi aşmamalı işyeriniz kendinize ait ise emsal kira bedeli yukarıdaki tutarları aşmamalı.
  • Ticari, zirai veya mesleki faaliyetler dolayısıyla gerçek usulde gelir vergisine tabi olmamak.

BASİT USUL VERGİ MÜKELLEFİ OLABİLMEK İÇİN ÖZEL ŞARTLAR

Özel şartlar basit usulde kazancınızın tespit edildiği süre içindeki korumanız gereken şartlarınız olarak değerlendirilebilir.

  • Satın aldığınız malları olduğu gibi veya işledikten sonra satıyorsanız 2019 yılı için 120.000 TL’yi (2018 yılında 100.000 TL idi) veya yıllık satış tutarının 180.000 TL’yi (2018 yılında 148.000TL idi) aşmaması.
  • Malların alım satımı veya işledikten sonra satımı işleri dışında bir faaliyette bulunuyorsanız 2019 yılı gayrisafi iş hasılatının 60.000 TL’yi (2018 yılında 49.000 TL idi) aşmaması.
  • İkisinin birlikte yapılması halinde yıllık satış tutarı ile iş hasılatı toplamının 2019 yılında 120.000 TL’yi (2018 yılında 100.000 TL idi) aşmaması.

KİMLER BASİT USULDEN YARARLANAMAYACAK

  • Kollektif şirket ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortakları.
  • İkrazat (ödünç para verme işi) ile uğraşanlar.
  • Sarraflar, kıymetli maden ve mücevherat alım satım işi yapanlar.
  • Kişi ya da kurumlara inşaat ve onarma işini taahhüt edenler ile bu mükelleflere derece derece taahhütte bulunanlar.
  • Sigorta prodüktörleri.
  • Her türlü ilan ve reklam işleriyle uğraşanlar ve bu işlere aracılık edenler.
  • Gayrimenkul ve gemi alım satımı ile uğraşanlar.
  • Aracılık işi yapanlar.
  • Maden işletmeleri, taş ve kireç ocakları, kum ve çakıl istihsal (çıkarma, elde etme) yerleri, tuğla ve kiremit harmanları işletenler.
  • Şehirler arası yük ve yolcu taşımacılığı yapanlar ile çekici ve benzerlerinin sahip ve işleticileri.
  • Zirai mahsul satın alarak bunları kısmen veya tamamen tüketici dışında kalanlara satan ticaret erbabı.
  • Bilgisayar, kamera, müzik seti gibi elektrik ile çalışan benzeri eşyaların alım satımı veya üretimi yapanlar.

Tüm bu şartları sağlıyor iseniz ticari kazancınızın basit usulde tespiti için başvurunuzu yapabilirsiniz.

Burada şuna değinmemiz gerekir. Kazancınız gerçek usulde tespit ediliyorsa ve basit usule geçmeyi istiyorsanız basit usulün genel ve özel şartları sağlamanız ve yazılı bildirimde bulunmanız yeterli.

TİCARİ KAZANCIN BASİT USULDE TESPİTİ NASIL YAPILACAK?

Bir hesap döneminde elde edilen hasılat ile giderler ve satılan malların alış bedelleri arasındaki fark ticari kazançtır. Mal alım satımı ile uğraşanlar;

  • Hesap dönemi sonundaki mal mevcudunun değerini hasılata,
  • Hesap dönemi başındaki mal mevcudunu giderlere ilave etmek durumundadır.

Tüm bu hesaplamalar hem alınırken hem de satarken düzenlenen fiş, fatura vb. belgelerdeki yazılı tutarlara göre hesaplanır. Vergi hesaplamasına esas alınacak tutarlar buna göre beyan edilir.

Basit usul vergi mükellefiyeti, mükellef sorumluluğu, ödenecek vergi tutarlarının hesaplanma basitliği ve hesaplanacak verginin tutarı açısından mükelleflere birçok avantajlar sağlamaktadır. Başlangıçta eğer basit usul olmanın genel şartlarını sağlıyorsanız ve yapmayı düşündüğünüz iş şartlara uygunsa mutlaka değerlendirmeniz gereken bir kazanç tespiti türü.

Kaynak:193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu

Leave a Reply